Utvrđeni gradovi srednjovjekovne Bosne
Braco Babić, juni 2012.
Ukoliko se odlučite i krenete u vlastito istraživanje utvrđenih gradova imaćete nezaboravno putovanje kakvo zasigurno niste očekivali. Kao inspiracija, evo najznačajnijih utvrda srednjovjekovnog bosanskog kraljevstva sa osvrtom na historijski značaj, te ukratko objašnjenim pristupom. Tekst upućuje takođe na kompletnije izvore informacija

Utvrđeni gradovi srednjovjekovne Bosne su nastali u vrijeme njene državne samostalnosti, u periodu od XIII do XV vijeka. Nekoliko gradova nastalo je ranije u XII vijeku na području današnje centralne Bosne. Tu su se nalazile i rezidencije bosanskih vladara, u Kraljevoj Sutjesci, Bobovcu i Visokom.
Utvrđeni gradovi su fortifikacijske građevine koje su prvenstveno služile u odbrambene svrhe, ali su u njima bila smještena i središta feudalnih vladara i vlastele, pa su kao takve predstavljali i ekonomske i kulturne centre određene oblasti. Zato je izboru mjesta za podizanje utvrđenja posvećivana posebna pažnja. Birana su mjesta nepristupačna bar sa jedne strane. Zidovi su postavljani na liticama ili su prirodni tereni doradom onemogućavali pristup utvrđenju. Smješteni na strateškim visovima uz klisure, riječne doline, puteve i trgovišta, nikada udaljeni jedan od drugog više od jednog dana pješačkog hoda pružali su sigurnost njihovim vlasnicima i stanovnicima te čuvali teritorijalni opseg srednjovjekovnog bosanskog kraljevstva.
Većina utvrđenih gradova nastala je na arhitektonskim ostacima ranije prošlosti. Najveći broj nastavio je svoju funkciju kroz vrijeme vladavine Osmanske imperije na ovim prostorima. Neki su nastavili kontinuitet i do prvih godina vladavine Austrougarske monarhije. Danas, nekoliko vijekova poslije njihovog nastanka sa ostalim kulturno-istorijskim spomenicima svjedoče o hiljadugodišnjoj istoriji države Bosne i Hercegovine.
Utvrđeni gradovi srednjovjekovnog bosanskog kraljevstva oduvijek su privlačili pažnju naučnika i o njima je izašao veliki broj radova. Neki od njih bili su i teme doktorskih disertacija. U ovom prikazu je dato 15 gradova sa opisom postanka, pristupa i stanju očuvanosti. Ukoliko se odlučite i krenete u vlastito istraživanje utvrđenih gradova imaćete nezaboravno putovanje kakvo zasigurno niste očekivali. Biće to jedinstvena prilika da se upoznate sa tematikom, istorijom i običajima srednjovjekovne bosanske države, posjetiti kulturno-istorijske spomenike iz tog doba, koji su naše kulturno blago. I na kraju ne zaboravite da vam se u ruksaku uz fotoaparat nađe i knjiga:

  • Husref Redžić, Srednjovjekovni gradovi u Bosni i Hercegovini. Sarajevo Publishing, d.d. Sarajevo 2009.

Knjiga je rezultat višegodišnjeg rada akademika Husrefa Redžića (1919-1984.) višegodišnjeg profesora Arhitektonskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu i njegovih saradnika. U knjizi je dat pregled od čak 147 srednjovjekovnih gradova sa ilustracijama i široko nam otvara velika vrata u mistični i daleki srednji vijek.


Stari grad Blagaj - Stjepan grad

Stari grad Blagaj - Stjepan grad

Stari grad Blagaj se nalazi oko 12 km jugoistočno od Mostara. U živopisnom mjestu Blagaj na brdu Hum (310 m nv) se nalazi tvrđava u narodu poznatija kao Stjepan grad. Strateški položaj tvrđave branio je prilaz Bišće polju iz pravca donje Neretve i Nevesinja. Tada je za zaštitu Blagaja sagrađen i Mali grad. Taj kompleks od dva grada, Hum i Bona (Buna) u svojim spisima spominje i vizantijski car i pisac Konstantin VII Porfirogenet (905-959.). Kasnije u pisanim izvorima spominje se i u Ugovoru o miru između vojvode Sandalja Hranića i Mlečana od 1.11.1423. godine izdatom u Blagaju. U XV vijeku spominje se u sve tri povelje aragonsko-napuljskog kralja Alfonsa V.
Tvrđava je smještena na prirodno zaravnjenom terenu, nad okomitim liticama sa južne, zapadne i sjeverne strane. U osnovi grad je nepravilnog, poligonalnog oblika, prilagođenog konfiguraciji terena. Zidovi su dobrim dijelom sačuvani, visine od 12 do 14 m, a debljine od 1,5 do 2 m. Najsnažniji dio utvrde branič-kula nalazi se na zapadnoj strani. Istočna strana bedema zaštićena je sa četiri kule, a ulaz u grad malim oborom i kapi-kulom.
Blagaj je bio jedan od najutvrđenijih i najrazvijenijih utvrđenih gradova srednjovjekovne Bosne. U podgrađu starog grada nalaze se ostaci nekadašnjeg dvorca Bišće. U više navrata u dvorcu su rezidirali ban Stjepan II Kotromanić, kralj Stjepan Tvrtko I Kotromanić, kralj Stjepan Dabiša Kotromanić i kralj Stjepan Ostoja Kotromanić. Također, ovdje je čest gost bio i herceg Stjepan Vukčić Kosača (1435-1466.) po kojem je grad dobio ime, a teritorija kojom je vladao Hercegovina. Kosače su bili bosanski srednjovjekovni plemićki i vlastelinski rod, čija je uloga u istoriji Bosne, Srbije i Crne Gore od velikog značaja. Osmanlije zauzimaju Blagaj 1465. godine. U gradu uspostavljaju stalnu posadu na čelu sa dizdarom (zapovjednikom) i poduzimaju izgradnju nekoliko zidanih zgrada i jedne male džamije.
Nakon što je izgubio strateški značaj grad je napušten 1835. godine.

  • Pješački pristup do starog grada vodi iz centra Blagaja (od turist-biroa) markiranom stazom pored mezarja s nekoliko starih nakrivljenih nišana, od podnožja brda nastaviti uspon uskim i dugačkim serpentinama konjske staze do gradske kapije (1 sat hoda). Najljepši pogled na stari grad pruža se sa puta za Nevesinje.
    Stari grad Blagaj je nacionalni spomenik BiH i pod zaštitom države od 2003. godine. Uređen je za turističku posjetu. Jedan je od najbolje očuvanih srednjovjekovnih gradova u BiH. Ispod grada u podnožju litice je izvor rijeke Bune, jedan od najvećih kraških izvora u Evropi (36 m3s). U blizini izvora je derviška tekija, sufijsko mjesto molitve i meditacije, primjer sakralno-rezidencijalne islamske kulture iz XVI vijeka.
    U Blagaju je veliki broj spomenika kulture koje između ostalih vrijedi vidjeti: stambeni kompleks porodice Velagić (Velagićevina) primjer otomanske arhitekture iz XVIII vijeka, džamija sultana Sulejmana II Zakonodavca (1519/20.), arheološki ostaci Karađoz-begovog hamama i mosta na Buni (1570.).

>

 

© Zone-2000